2008'in ŞİİR KİTAPLARI
Türkçe'nin
iki büyük şairi Fazıl Hüsnü Dağlarca'yla İlhan
Berk'i kaybettiğimiz yıl olarak hatırlayacağız
2008'i. Her yıl yayınlanan ortalama 200 kitap sayısının
bu yıl düştüğünü
görüyoruz. 130 civarında kayda değer şiir kitabı
yayınlanmış. Bu şiir kitaplarının
tümünü okumak bir yana onlara ulaşmak bile bir mesele. Şiir
kitapları kitabevlerinden kovulalı çok oldu, şimdi her
kitabı bulundurmak, en azından kayıtlarına
geçirmekle övünen internet kitapçılarında bile çoğu
şiir kitabı satışa sunulmuyor. Şiir kitabı
dolaşımı, şairler arası bir hal aldı.
Birçok kitaptan şairi yollarsa haberdar oluyorsunuz ki bu
durumda onların yayınlanıp okura sunulduğunu
söyleyebilir miyiz, kuşkuluyum. Yıl boyunca, ulaşabildiğim
kitaplardan bazıları hakkındaki görüşlerimi
Cumhuriyet Kitap'ta "Şiir Okuma Notları" başlığı
ile yazdım. Bu yıllık değerlendirmede o notlarımdan
da yararlanacağım. Kitaplara ulaşım sorunu
nedeniyle göremediğim için mutlaka atladığım
önemli kitaplar olmuştur. O nedenle bu yazıyı dört
dörtlük bir değerlendirme olarak değil de bir şiir
okurunun notları olarak okumanızı diliyorum.
Bütün Şiirleri I ve İçeri
Sait Faik
Dağlarca
gitmeden, yeni kitabı İçeri Sait Faik'i ve Bütün Şiirleri'nin
birinci cildini geriye bıraktı. Terekesinde de yayınlanmamış
birçok şiirin, hatta şiir dosyasının bulunduğunu
tahmin ediyoruz. Evinde ziyaret edenler, onun şiirlerini konularına
göre ayrı ayrı sandıklarda muhafaza ettiğini
anlatırlar.
Bütün
Şiirleri I, büyük ustanın 1935'de yayınlanan ilk
kitabı Havaya Çizilen Dünya'dan başlayıp 1968'de basılan
Kubilay Destanı ile son buluyor. İlk otuz kitabın
toplamı. 1954 sayfalık bu ilk cilt bence, Dağlarca'nın
en önemli şiirlerini kapsıyor. Delta dizisinden çıkan
bu cilt Dağlarca'nın tüm kitaplarına ulaşamadığını
söyleyen ve bu nedenle ustayı ihmal eden herkese ve özellikle
şairlere bir fırsat yaratmış (Yapı Kredi).
Şiirler ve doğal olarak şiir kitapları yayın
tarihine göre kronolojik olarak dizildiği için Dağlarca'nın
şiir gelişimini, geçirdiği evreleri, estetik ve
politik görüşlerinin değişimini, temalarını
kolayca izlemek mümkün. Yayımda kitapların son baskıları
esas alındığı ve Dağlarca'nın dildeki
yenileşmeye pararlel olarak şiirlerinde dil arındırmaları
yaptığı için ne yazık ki ilk hallerini görmek
mümkün değil. Bu değiştirimler şairin tercihi
olduğundan da saygı duyulması kaçınılmaz. O
nedenle kitabı yayına hazırlayan Ahmet Soysal, ahde
vefa ederek, Dağlarca şiirleri en son ne hale getirdiyse
öyle yayınlamış.
Dağlarca
hayattayken yayınlanmış son kitabı İçeri
Sait Faik'te (Yapı Kredi) farklı bir deneye girişmiş.
Kitabın adından da anlaşılabileceği gibi Sait
Faik hakkında şiirler yazmış. Ama İçeri Sait
Faik, bir şiirler toplamından çok poetik bir anı kitabı
gibi. Dağlarca, Sait Faik'le dostluklarını, anıları
çarpıcı imgelerle, iki üç dizelik şiirlerle anlatıyor.
Bu küçük anılar, anlar, izlenimler birleşip Sait Faik
portresini oluşturuyor. Dağlarca'nın bakış
açısıyla, şiir tadında bir anlatımla, Sait
Faik'i tanıyorsunuz. "Dört dizeyle Sait'i anlat deseler /
Bir dik dörtgen çizerdim / Sonra bütün çizgileri kaldırırdım
/ Derdim geride kalan boşluktadır".
Temmuz İçin Yaralı Semah
Kemal
Özer, Yangın Şiirleri alt başlığını
taşıyan yeni kitabı Temmuz İçin Yaralı
Semah'da (Yordam) 2 Temmuz 1993 Sivas Katliamı'na tanıklık
ediyor. Bakılanı görünür kılmak istiyor. Belgeler,
bilgiler, gazete haberleri, fotoğraflar, hayat öyküleri şairin
belleğinde bütünleşip şiirleşmiş.
Kemal
Özer'e Pir Sultan'ın "Şu illerin taşı hiç
bana değmez / İlle dostun gülü yaralar beni" dizesi
yol gösterici olmuş. Aynı zamanda içeriğe uygun
estetik yapıyı aramış. Söyleyişi bulmaya
çalışmış. Burada da semahlardan yararlanmış.
Onların yapısını örnek almış.
Semahlardaki gibi döne döne yakınlaşmış olaya.
Sivas'ta katledilen halk ozanlarının sesleri karışmış
dizelerine. Muhlis Akarsu'nun, Nesimi Çimen'in, Hasret Gültekin'in
deyişleri
Söz dile gelmeye hazırmış artık.
Temmuz
İçin Yaralı Semah, Sunu şiirinden sonra Pir Sultan'a
atıflı Sivas Buluşması ile başlıyor.
"Bizi bir araya getiren / gülü sınavdan geçirecek o
sözdü" diyor şair. Orada olmayanın, katliamda kurban
edilmeyenin kazancını soruyor sonra ve orada olmak istediğini
söylüyor. Ve bakılanı görünür kılmaya geliyor sıra.
Sivas
Katliamı fotoğraflarda simgelenir. Metin Altıok'un
elinde kırık bir süpürge, Behçet Aysan ve Hasret
Gültekin'le oturduğu merdivenlerdeki fotoğraftır biri,
diğeri yangın merdivenin başında halkı
katliama çağıran politikacı ve nihayetinde merdivenden
inip yangından kurtulan Aziz Nesin'i katliamcıların
içine iten itfaiye eri
Yangın şiirlerini okurken
"bakılan" o fotoğrafların bellekte yeniden
canlanması ile görünür kılınıyor.
Temmuz
İçin Yaralı Semah, şairin katliama tanıklığının
dile getirilmesinin seçkin bir örneği olmanın yanında,
hemen tüm şiirleriyle, akılda kalan, ezberlenen dizeleriyle
iyi bir şiir kitabı da.
Bir Ana Heykeli
Özdemir
İnce'nin yeni kitabı Bir Ana Heykeli (Kırmızı),
1982'de Bulgaristan'da Bulgarca - Türkçe yayınlanmış
bir kitabın Türkiye'de ilk kez basımı. İnce'nin
1983 ve 84'de iki kez bu kitabı Türkiye'de yayınlatma girişimi
olmuş ama yayıncılar dönemin politik ortamı (12
Eylül Darbesi yılları) nedeniyle yayınlamak istememiş.
Sonraki yıllarda şair, şiirinin farklı bir yola
girdiğini düşündüğünden dosyayı yayınlatmamış.
Bir Ana Heykeli, 1979 ve 80'de Bulgaristan'da yazılmış
şiirlerden oluşuyor. İnce'nin tespit ettiği gibi,
sonraki çizgisine uymayan şiirler. Anlatımcı, kolayca
söylendiği izlenimini veren yapıdalar. Şairin o dönem
şiirleri ile birlikte değerlendirilmelerinde fayda var.
Çıkış
Güven
Turan yeni kitabı Çıkış'ta (Yapı Kredi)
Gizli Alanlar, İz Sürmek ve Cendere kitaplarında geliştirdiği
izleği sürdürüyor. İnsanın doğasıyla, doğanın
değişimini birbirine koşut, içiçe geçmiş bir
biçimde anlattığı şiirler bunlar. Gece ve
gündüz yolculuğa çıkmanın vesileleri oluyor. Gidilen
bir yol var ama nereye varılacağı pek belirgin değil.
"Bilinen bir yere gitmeden / bir yere ulaşılabilir."
İnsanın kendi yalnızlığında yaptığı
yolculuk ister istemez doğayla buluşuyor. Doğayı
keşfediyor.
Şiir,
az ve öz yazma sanatıdır. Olabildiğince az sözcükle
yaratılır imgeler. Bir hikayede anlatılabilecek bir
konuyu, temayı bir şiirin tek bir dizesinde bir imge ile
okura verebilirsiniz. Amaç yalın olmaktır. Güven Turan'ın
şiirinin anahtar sözcüğü "yalın"lık.
Çıkış'ta ses boşluklarıyla
"es"lerle, bu yalınlığı en uç noktasına
getirmeyi deniyor. Az sözcüklü şiirler bu ses boşluklarında
çoğalıyor. Çıkış, tek bir şiir gibi
görünse de bence her sayfası ayrı birer şiir olarak
da okunabilir. Zaten bütünlüğünü de yarattığı
ana imgede, insanın çıkış arayışında
bulursunuz. Yanınızda uyanan biri varsa, hüznü paylaşabiliyorsanız
ve hâlâ yalnız olduğunuzun bilincindeyseniz aradığınız
çıkışı belki de bulmuşsunuz demektir.
Tanımlar
Nihat
Behram yeni kitabı "Tanımlar"da (Everest) ilk
şiirini yazdığından beri geliştirdiği
tavrından sapmadığının yeni örneklerini
veriyor. Daha ustalaşmış, daha yoğunlaşmış
ama dinginleşmemiş, 68 kuşağından olmanın
bilinciyle haksızlıklara, yanlışlara, adaletsizliğe
karşı haykırıyor.
Nihat
Behram, 1984'de yayınladığı Militan Şiirler'den
beri yeni şiirlerini (2000 yılında yayınlanan
Kundak hariç) hep eski şiirlerinden yaptığı
seçmelerle birlikte yayınlıyor. Yani, beni tüm şiirlerimle,
geçmişimle birlikte değerlendirin, diyor. Okuru, yeni
şiirleriyle başbaşa bırakmıyor, onların
bir kitap bütünlüğünde bağımsız olarak okunmasına
izin vermiyor. 65 sayfalık tam bir kitap bütünlüğündeki
Tanımlar'a da "40 Yıldan Seçilmiş 40 Şiir"
adlı bir bölüm eklemiş. İlk şiiri "Manastır
Kuşçusu" 1967'de Soyut Dergisi'nde yayınlanan Nihat
Behram, şiirdeki 40. Yıl kutlamasını ayrı bir
kitapta yapsa daha iyi olurdu. Kırk yıllık birikimin
manevi baskısı altında kalmaz yeni şiirleri kendi
başlarına değerlendirebilirdik.
Kimselerin Akşamı
Oya
Uysal, lirik şiirler yazıyor. Söylenebilen, okunaklı
şiirler. İmgeci. Dizeye, şiirin bütünlüğüne
önem veriyor. Şiirinin öznesinin kendisi olduğunu
hissettiriyor.
Kimselerin
Akşamı (Yapı Kredi), dokuzuncu kitabı. Kitabın
ana izleğini "anne" ve "akşam" imgeleri
oluşturuyor. Bunların gerisinde de "hüzün" var.
Akşam hüzünle gelirken, yaşlılık, yalnızlık,
ölüm gibi imgeleri de birlikte getiriyor. Tüm kitabı oluşturan
duygunun annenin ölümü olduğunu söylemeye gerek yok ama
ikinci bölümde anneyi kaybetmenin acısı daha da belirginleşiyor.
Annenin ölümü, kendiyle yüzleşmeyi, birey olarak varlığını
sorgulamayı ve ölüm hakkında kafa yormaya neden oluyor.
Üçüncü bölümde ise akşam şiir kişisine
hüznü bırakıp gidiyor. Kendiyle başbaşa kalan kişi,
yalnızlığını sorguluyor, yargılara varıyor.
Özgürlük Şiirleri
Metin
Cengiz'in yeni kitabının tam adı "Unutulmayacak
Şiirler Antolojisi ya da Özgürlük Şiirleri (Düşçünün
şiirleri)" (Şiirden). İlk bölümde devrimci
hareketin isimsiz kahramanlarına adanmış, onların
kaleminden çıkmış gibi yazılmış "Şairi
Belirsiz Şiirler" var. Şair kendi şiirlerini
isimsiz kahramanların kılarken bir oyun kurmuş. Oyunu
çözeceğiz derken şiirlerin içeriğini gözden kaçırıyor,
siyasi içeriğin şiirde ne denli yansıdığı,
biçimi nasıl etkilediği, vermek istediği anlamı,
mesajı iletip iletmediği gibi sorunlar üzerinde yoğunlaşamıyoruz.
İkinci bölüm ise Hikmet Kıvılcımlı'ya adanmış
ve "Düşçünün Yazdığı Şiirler"
adını taşıyor. Yusuf Arslan, Ulaş Bardakçı,
Sinan Cemgil gibi 60'lı 70'li yıllardaki Türk devrimci
hareketinin unutulmaz adları için yazılmış şiirler
yer alıyor. İlk bölümde kasıtlı yapılanları
göze almazsak Metin Cengiz, şiir söyleminden fedakarlık
etmeden siyasi-belgesel bir şiir kurmaya, tarihe şiirle tanıklık
etmeye çalışıyor. Zaman zaman denge kaçsa, öz,
söylenecek söz,daha öne çıksa da ilgiyle okunuyor.
Ölü Evinde Seks Partisi
küçük
İskender, yıllardır inat ve kararlılıkla oluşturduğu
ana izleklerinden vazgeçmeden yenilikler arıyor, deniyor.
Bünyesine uygun olanları kazanım olarak hanesine yazıp,
uymayanları terk etmekte çekingen davranmıyor.
Yeraltı
kültürünü şiirine yansıtırken edebiyattan ödün
vermiyor. Neyi söylediği kadar nasıl söylediğine de
önem veriyor. Avangard, marjinal, kaybeden, dışlanmış
gibi bir çok terimle yaftalansa da söylediği şiiri
kendinin kılmayı biliyor. Şiirinin içine gizli lirizm,
onun kendileştirmesinde önemli bir unsur sanırım.
"Gülün beynini çıkartıyorsun. Yapma bunu.",
"Sararmış bir keçi gördüm öldüğüm
eylül", "Sütü kesilmiş kontrolsüz kayalığız",
"Tereddüt memeli bir hayvandır" gibi ilk dizeleri var
şiirlerinin. Bu dizelerde yaratılan imgenin izini
sürmüyor, aksine arka arkaya gerçeküstü sayabileceğimiz
benzer imgeleri yığıyor. Neredeyse absürde varacak
söyleyişin içine yerleşmiş şiirlere caz müziğinin
ezgilerini eklese de kentli, dışlanmış, itilmiş
insanın sayıklamaları diye de algılanabilir yazdıkları.
Varolan hayata muhalefetini, hayat, ölüm, varlık, hiçlik gibi
temel kavramlar üzerinde kendi ile tartışmalarını
bu gerçeküstü imgelerin oluşturduğu ana temada buluyoruz.
Eleştirmek, değiştirmek istedğinin yerine neyi
önerdiğini söylese artık, diye geçiriyor insan içinden.
Türk şiriinin sadık okurları için Ölü Evinde Seks
Partisi'ndeki (Sel yay.) şiirler İkinci Yeni'nin ilk
dönemlerini de hatırlatacaktır. Bana ise Dali'nin tablolarının,
Bunuel'in filmlerinin şiirleştiği duygusunu verdi.
Kuduruk Kalpler Malikanesi
Osman
Olmuş, doksanlı yılların ilgi çeken, verimli
şairlerindendi. 2000'li yıllarda ise dergilerde görünen
bir kaç şiiri dışında suskunlaşmış
gibiydi. Belki de gözden ırak kaldı. 13 yıl aradan
sonra yayınladığı Kuduruk Kalpler Malikanesi
(Yasak Meyve) biraz hızı düşse de şiirden kopmadığının
kanıtı. Osman Olmuş'un daha ilk şiirlerinden başlayarak
kurduğu kendine has ironik, kara mizah ağır basan bir
şiir söyleyişi var. Şehre, şehirli insanın
ilişkilerine alaylı ama buruk gözlerle bakıyor, deşiyor,
çarpıklıkları, olmazları açıkça eleştiriyor.
Kuduruk Kalpler Malikanesi'nde de bu bakışı, söyleyişi
sürdürüyor. Osman Olmuş'un kolayca şiir söyleyebilmekten
gelen bir handikapı olduğunu düşünüyorum. Şiirlerinin
biraz azaltılıp, eksiltilmeye ihtiyaçları var. Gür,
heyecanlı şiir sesi tekrarlarını, yinelendikçe
bildikleşen imgelerini örtüp bizi şiirin akışına
kaptırsa da bir rafineleşme gerektiği kanısındayım,
ama tabii kendine has samimiyetini, açıklığını
kaybetmeden. Bu kitapta uzayan dizeler bu hali ayırdetmemizi
kolaylaştırıyor. Osman Olmuş, günlük konuşma
dili, argo, müstehcene kaçan deyişlerle ördüğü şiiri
ile dikkati çeken bir şair.
İbrahim'in Beni Terk Etmesi
Bejan
Matur'un İbrahim'in Beni Terk Etmesi (Metis), adından anlaşılacağı
gibi Hz. İbrahim'den yola çıkarak, onun öykülerinden,
söylencelerinden yararlanarak yazılmış şiirlerden
oluşuyor. Dini inancın dillendirildiği şiirler
bunlar. Tanrıyla bütünleşme arzusunun şiirsel dille
ifadesi de diyebiliriz. Aşk da dini anlamda yer alıyor
şiirlerde. Mistisizme, tasavvufa el atan, yararlanan, kutsal
kitaplara sık sık göndermeler yapan, sesinde, imgesinde,
edasında da kutsal kitapların etkisi hissedilen şiirlerden
oluşuyor. Kabe, Kadir gecesi, namaz, ayet, dua, Miraç, Hac gibi
açık İslami semboller kullanıyor. Bildik imgelerini,
söyleyiş tarzlarını tam anlamıyla terk etmese de
anlatımcı şiir anlayışı ise iyice ağır
basmış. Şiirden romana, öyküye, düzyazıya doğru
kolayca sıçrayabileceğini hissediyorsunuz.
Belki Sessiz
Gonca
Özmen ikinci kitabı Belki Sessiz'de (Yapı Kredi) yer alan
şiirlerde az ve öz sözle ifade etmenin sırrına varmış,
rahat, kendine güvenli bir söyleyişi var. Şiirlere çok
çalışılmış olduğu belli, fire vermiyor.
Olabildiğince az sözcükle katmanlı imgeler yaratmış.
Çoğunlukla ikili ve tekli dizelerle gelişen şiirler.
Ama sözcükler, dizeler kadar boşluklar, suskunluklar da
önemli. Aza ve öze bu es'lerle de varılıyor. Yalın
şiirler
Gonca
Özmen, akılda kalacak dizeler, şiirler yazmış.
Daha ilk dizeden itibaren bizi dünyasına çekip, sarmalıyor.
Ama sırlarını da kolay ele vermiyor. Üstü örtülmüş,
acılar, sıkıntılar, aşk ve erotizm
İmalar
var. Ancak tahmin edebilecek kadar imgeler. O imgelerden siz kendi
hikayenizi yazıyor, anılarınıza sarılıyorsunuz.
Zaten şiir de budur.
Ben Google Değilim
Mehmet
Öztek, baştan beri şiirini dille hesaplaşma üzerine
kurdu. Sadece biçimsel olarak değil, anlamsal olarak da dili
sorguluyor, ona yeni anlamlar vermeye çalışıyor.
İkinci kitabı Ben Google Değilim'de (Pan/Heves) bu tavrını
daha da yoğunlaştırıyor. Sözcükleri keserek,
bölerek, ayırarak ve tabii onların çağrıştırdığı
yeni sözcüklere giderek şiirler yazıyor. Sorun biçimle bu
kadar oynarken öz'ü unutmak, gözardı etmek. Şairin
derdine, ne söylemek, neyi aktarmak istediğine her zaman vakıf
olamıyoruz.
Bir Delinin Gülcesi
Gülce
Başer, ilk şiir kitabı Bir Delinin Gülcesi'nde (Yasak
Meyve) çalışan kadın, "yöneticiliğe
hevesli, iyi eğitimli genç" eşi ile bize bir dünya
yaratıyor.
Gülce
Başer, günümüz şiirinde nedense hemen hiç işlenmeyen
orta halli şehirli kadının sorunlarını,
açmazlarını, kıstırılmış, sıkıştırılmış
ruh halini hızla modernleşmeye çalışan İstanbul'un,
kent hayatının görüntüleri ile destekleyip dobra ve
vurucu bir biçimde anlatıyor. Dilini de o terminolojiyi
çekinmeden kullanarak oluşturuyor. CV'ler, bilançolar, excell
tabloları, DVD'ler, çelik tencereler, köprü trafiği,
döviz kurları, faks mesajları kendiliğinden dile geldiği
için söyleyişinde sırıtmıyor, aksine
destekliyor, anlatımı kuvvetlendiriyor. Zaman zaman
imgeselliğe, lirizme kaysa da açık yürekli bir anlatımı
var. Ne demek istediğini, aktarmak istediği düşünceleri,
hisleri okura kolayca geçiriyor. Eksilerini, hatalarını
görmezden geliyorsunuz. Gülce Başer, ilk kitabında kurduğu
bu yapıyı, söyleyişi, dili sürdürürse kendine has
yeni bir şairle tanışmış olacağız.
İkinci Yeni Şiir
Mehmet
H. Doğan'ın Turgay Gönenç'le birlikte hazırladığı
ve 1969'da Papirüs Dergisi'nin özel sayısı olarak yayınlanan
İkinci Yeni Antolojisi en çok sözü edilen yayınlardandır.
Antoloji yayınlanınca büyük tartışmalar çıkmış,
antoloji adeta İkinci Yeni'nin kötülenmesi için bir araç
olarak kullanılmaya çalışılmış. İkinci
Yeni hakkında bir çok önemli yazıya imza attığı
için "İkinci Yeni'nin Eleştirmeni" diye de adlandırılan
Mehmet H. Doğan, 39 yıl sonra bu antolojininin yeni baskısını
hazırlamış. Yayınlanışını
hayattayken göremediği yeni baskı ilkinden oldukça farklı
anlaşılan. İkinci Yeni Şiir adlı çalışma
antoloji-dosya alt başlığını taşıyor
(İkaros yay.). Kitapta yer alan "Yeniden Seçerken" başlıklı
yazıda belirttiği gibi Mehmet H Doğan, İkinci
Yeni'nin "daha ayrıntılı, daha elle tutulurcasına
somut bir biçimde ortaya konulması gerekir" düşüncesiyle
antolojiyi yeniden ele almış, hatta hazırlamış.
Yapıyı değiştirdiği gibi birçok şiiri
çıkartmış, yenilerini eklemiş.
Bazı
şairleri çıkartmış, yenilerini eklemiş.
Böylelikle İkinci Yeni'yi başlangıcından itibaren
örneklerle izlemek, Türk şiirine yaptığı
etkileri görmek mümkün olmuş. İlk baskıya göre en
önemli fark antolojiye eklenen dosya bölümü. 320 sayfalık
kitabın yarısını oluşturan bu bölümde
İkinci Yeni'nin temel metinleri sayılan önemli yazıların
yanında, İkinci Yeni üzerine yazılmış
inceleme ve yazılar yer alıyor. İkinci Yeni Şiir
bellek tazelemek için önemli bir kaynak.
Kayıtlara geçmesi gerekenler
2008'in
bence önemli, kayıtlara geçmesi gereken diğer kitapları;
Arif Damar'ın Bir Gökkuşağı İnerse Nasıl
(Babil); Ataol Behramoğlu'nun şiirde ellinci yılı
için hazırlanan kitabı, Beyaz,
İpek Gibi Yağdı Kar: 50 Yıldan 100 Şiir
(Cumhuriyet) ve iki yeni kitabı, Hayata
Uzun Veda (Tekin), Okyanusla
İlk Karşılaşma (Tekin); Süreyya Berfe'nin Çıkrık
(Yapı Kredi); Özkan Mert'in Yeryüzü Şarkıları (Boyut); İsmet Özel'in İlaveler ve Vaat Edilmiş Bir Şiir (Şule); Veysel
Çolak'ın, Birkaç Kuş
Birkaç Anı (Hayâl); Ahmet Erhan'ın Sahibinden Satılık
(Everest); Lale Müldür'ün Güneş Tutulması 1999 (Yapı Kredi); Ahmet Güntan'ın
Toplu Şiirler'i (Yapı Kredi yay.), Nazmi Ağıl'ın
Babalar ve Oğullar (Yapı Kredi); Serdar Koçak'ın Köhne
(Simurg); Emel İrtem'in Marcusun
Lisân-ı Kalbi, Artshop; Can Bahadır Yüce'nin Unuttum
Dünya (Sel); Murat Üstübal'ın Huyname
(Yapı Kredi); Tezer Cem'in Dil'e
Kolay (Yasak Meyve); Veysi Erdoğan'ın Yaşar Nabi
ödüllü ilk kitabı Şimdi
Terk Edin Çadırımı (Varlık)