Ben Hep Seni
Yazdım
Atilla Birkiye,
edebiyatta 30. Yılını kutluyor. İlk yazısı
Ekim 1978'de Sanat Emeği dergisinde yayınlanmış.
Otuz yılda otuz kitap yayınlatmış. Birkiye'nin
edebiyat veriminde roman ve şiirin de yeri olsa da ağırlık
denemede.
Kitabı saran
aydıngerdeki "Edebiyatta 30 yıl" yazısı,
ister istemez bu hesaplamaların nasıl yapıldığını
düşündürüyor. İki kabul var, biri, Atilla Birkiye'nin
yaptığı gibi ilk yayınlanan yazınızdan
başlayarak hesaplıyorsunuz, diğeri de ilk yayınlanan
kitabınızdan. İlk yayınlanan yazı temel alındığında
küçük bir tartışma çıkıyor. Bizim kuşak
ve öncekilerin hayatlarında çocuk dergileri dönemi var. Örneğin,
ilkokul çağlarında Doğan Kardeş dergisinde bir
şiiriniz yayınlanmışsa o edebiyata başlangıç
tarihiniz mi olur? Böyle hesaplar yapanlar var. Öyleyse, ben de bu yıl
edebiyatta kırkıncı yılımı
kutlayabilirim (!). Atilla Birkiye, doğru olanı yapmış
ve bir edebiyat dergisinde ilk kez yayınlanmasından yola çıkarak
hesaplamış edebiyat verimini.
Deneme, adı
üzerinde edebiyatın arayışlara açık kapısı.
Türler arasında gidip gelmeler, yenilikler ve tabii deneyler
deneme türünde gerçekleştirilebilir. Son yıllarda "öykü"
adı altında yayınlanan birçok çalışmada
deneme havası sezmemiz ilginçtir. Bu tercihte sanıyorum,
okurun, denemeye uzak durmasının payı var, ama böylesi
arayışlar türler arası yakınlaşma açısından
olumlu girişimler. Atilla Birkiye'nin Ben Hep Seni Yazdım'daki
(Özgür yay.) denemelerini okurken de zaman zaman bir öykü okuduğunuz
hissine kapılıyorsunuz. Yazar istese bu yazdıklarından
öyküler oluşturabilirmiş diye düşünüyor insan. Eşik,
başlıklı denemede olduğu gibi küçük öyküler
barındıranlar da var. Bazan da şiirin sınırına
gelip dayanıyor. Birkiye, esas olarak aşk üzerine yazmayı
tercih ediyor. Otuz kitabın onunun başlığında
"Aşk" var. Son kitabı Ben Hep Seni Yazdım da
"aşka, aşkın durumlarına dair"
denemelerden oluşuyor.
"Aşk
hayatın anlamıdır" diyor Birkiye "aşk
bir kadının bedeniyle başlar" diye ekliyor. Güzelliği
arıyor. Bedeni estetik bir özne olarak görüyor. Güzelliği
buldu mu da bedenden yayılan çekime kapılıp, peşine
düştükten sonra sevdiğinin tanımaya, onun kişiliğini
keşfetmeye başlıyor. "(
) aşk karşılıklı
sevmektir, dokunmak, sevişmektir; gerçek aşk paylaşmaktır,
hayatı ve daha fazlasını." Bir anlamda cinsellik
olmadan aşk olmaz, demeye getiriyor. Bu kitapta da aşkı
yazarken erotizme önemli bir yer veriyor. "Gözlerim çok yakın
parmaklarına; bir bakışlık mesafedeyim. Parmaklarında
utangaçlığın gizli. Sarılmak istiyorum bedeninin
çekiciliğine, büyük sessizliğimin içinde fırtınalar
koparken."
Atilla Birkiye,
edebiyatımızın az sayıdaki deneme yazarlarından.
Ben Hep Seni Yazdım, yazarın edebiyatta otuz yılının
bilançosu olarak da okunabilir.
Son Eseri
Halide Edib Adıvar'ı
Vurun Kahpeye, Sinekli Bakkal gibi klasikleşmiş, temel
eserleri ile tanıyoruz, seviyoruz. Oysa 82 yıllık hayatında
çok verimli bir yazarlık birikimi var. Bunların arasında
yayınlattığı 20 roman önemli yer tutuyor. Bu
romanların birçoğunun yeni basımlarının sıkça
yapılmadığını biliyoruz. Son Eseri de (Can
yay. 2008) bunlardan. Roman, önce 13 Eylül - 12 Aralık 1913
tarihlerinde Tanin gazetesinde tefrika edilmiş, 1919'da da kitap
olarak basılmış. Halide Edib, 1939'da yapılan
ikinci baskıda romandaki "lisan mübalağları"
ve "vakaların bariz tezatları"nı düzeltmiş.
Mehmet Kalpaklı romanı yayına hazırlarken,
"yazarın özgün diline ve üslubuna sadık kalmış"
ve "günümüz okuru için anlaşılması zor
olabilecek kelimelerin anlamları sayfa altında küçük
notlarla göster"miş.
Doğrusu
romanı okumamın sebebi adı oldu. "Son Eseri"
ilginç ve garip bir isim. Sanki Halide Edib'in son eseriymiş
gibi bir izlenim doğuruyor. Roman, "Romancı Niçin
Yazar" başlıklı bir yazı ile başlıyor.
Bu yazıyı önce Halide Edib'in okuyucuya bir hitabı
gibi okuyorsunuz ama sonra romanın anlatıcı kahramanı
Feridun Hikmet'in yazdığını anlıyorsunuz. Günümüz
postmodern roman yazarlarını kıskandıracak bir
giriş
Romanın bütününün de postmodern olup olmadığı
üzerinde tartışılmalı.
Feridun Hikmet,
37 yaşında, yazar olarak tanınmış, kitaplarından
gelir elde edebilen bir romancı. Son zamanlarda tıkandığını,
yazamadığını hissediyor. İnsanlardan sıkılıyor,
hayattan tad alamıyor, sessiz bir yere çekilip roman yazabilmek
arzusu ile karısı ve çocuklarıyla Çamlıca'ya
gidiyor. Amacı yalnızca roman yazmak değil, çocuklarıyla
ve karısıyla sakin bir yaz geçirmek. Orada karısının
ilk eşinin kız kardeşi ressam Kamuran ile karşılaşıyor.
Bu karşılaşma onu rahatsız ediyor. Hem karısının
eski kocası ile bir bağ olması sinirlendiriyor, hem de
sıradan romanda yazılana benzer bir ilişki doğması
12 yıllık evlilikten sonra karısı ile ilişkilerinin
gevşemiş olması ile ressam Kamuran'ın gizemli çekiciliği
biraraya gelip olayların gelişmesini sağlıyor.
Kamuran'ın Feridun Hikmet'in resmini yapması bu ilişkiyi
daha da geliştiriyor. Feridun Hikmet, ne kadar istemese de sıradan
bir roman havasında gelişiyor her şey. Aslında hem
Feridun Hikmet'in yaşadıklarını, hem de yazdığı
romanı okuyoruz. Kamuran da Feridun Hikmet'in hislerini karşılıksız
bırakmıyor. Ama ağabeyinin karısını
elinden alıp, mutsuzluğa mankum eden bir adamla böyle bir
ilişkiye girmek onu ürkütüyor, kaçırtıyor. Feridun
Hikmet, Kamuran'ın izini sürüyor, onu Berlin'de buluyor.
Feridun Hikmet ve Kamuran çok kısa süre de olsa aşk hayatı
yaşıyorlar. Durumu haber alan ağabey, olaya müdahale
ediyor, iki sevgili ayrılıyor. Kitaba adını veren
"Son Eseri" de buradan çıkıyor. Feridun Hikmet,
"Allaha ısmarladık Kamuran! Sana ithaf ettiğim ömrüm,
bu Son Eserim herhangi bir şaheserden fazla sana layık olduğuna
eminim" diyor.
Çocuktaki Bahçe
Feyyaz Kayacan,
1950 Kuşağının önemli öykücülerindendi.
Fransa'da eğitim görmüş, hayatının büyük bir bölümünü
Londra'da geçirmiş bir yazar. İlk eserlerini Fransızca
vermiş. İlk iki kitabı da Fransızca... İngilizce
de yazmış, İngiltere'de şiir kitapları yayınlanmış.
Ama esas verimini Türkçe'de ortaya koymuş. Hem işlediği
konular, hem de dili ve anlatımıyla gerçek
edebiyatseverlerce izlenmiş. II. Dünya Savaşı yıllarında
Londra'da yaşananları anlattığı öykülerindeki
şiirsel dil dikkati çekmiş. Sait Faik sonrası öykücülüğün
önemli adlarından sayılmış. Daha sonraları
yayınlattığı öykülerinde biçime ve kurguya önem
veren tavrı, kendine has ironik anlatımı ile bir
yenilikçi olarak değerlendirilmiş. Necatigil, dilindeki
şirisel ironiye ve soyutu somutla karıştırmasındaki
başarıya dikkati çekiyor.
1982'de yayınlanan
tek romanı Çocuktaki Bahçe'yi "iki yanlı bir roman.
Bir yanı meddah, bir yanı Kafka. Bu iki öğe, durmadan
değişmekte, birbirini etkilemekte" diye tanımlamış
Kayacan. Çocukluktaki Bahçe (Yapı Kredi, Temmuz 2008), Kayacan'ın
tüm yazarlık serüvenin doruğu gibi. Öykülerinde geliştirdiği
kurgu ve anlatım anlayışını, dili, ironi ve
ince zekâyı bu romanda da görüyorsunuz. Anlatımı
şaşırtıcı, mizahi, akıcı
Kendisinin de dikkati çektiği meddah tarzı, anlatıyı
hem masal havasına büründürüyor hem de okuru romana bağlıyor.
Çocuktaki Bahçe adına uygun olarak yaşadıkları köşkün
bahçesinden dışarı çıkması annesince
yasaklanmış olan Feyzi'nin zihninde gelişiyor ve onun ağzından
anlatılıyor her şey. Feyzi'nin baskıcı annesi
ve zaman zaman bahçeye gelenlerle kurduğu ilişki hep onun
zihninde varloduğu, anılaştığı şekliyle
biz okurlara aktarılıyor. Onlar yetmediğinde hayalinde
kişilikler oluşturuyor, onlarla konuşuyor, arkadaşlıklar
ediyor Feyzi. Gerçekle gerçeküstü birbirine karışıyor.
İnsanın dünyadaki varlığının
sorguluyor. Birey olarak varoluşun mümkün olup olmadığını
tartışıyor. Hayatın kötülüğünü, yaşanmazlığını
dillendirip, çareyi ölümde buluyor.
Feyyaz Kayacan,
has edebiyat okurunun keşfettiğinde seveceği, bağlanacağı
bir yazar. Yapı Kredi Yayınları, daha önce Bütün Öyküleri'ni
de yayınlamıştı (1993). Çocuktaki Bahçe'yi
okuyup sevenler Türk edebiyatının bu farklı yazarının
öykülerini de edinecektir.