Metin Celâl

2009’da Edebiyat: Sessiz sakin bir yıl...  

Oldukça sakin bir yıl geçirdik. Kayda değer tartışmalar, heyecan verici kitaplar pek olmadı. Yılın en çok satan kitapları, genç kızların gözdesi Stephenie Meyer’in vampir romanları, Elif Şafak’ın Aşk’ıydı (Doğan Kitap). Dünya Klasiklerinden yapılan çizgi romanlar çok satanlar listelerinde yer aldı. İstanbul Kültür Başkenti’nin edebiyat adına en somut projesi 40 semt 40 yazar 40 kitap yayınlandı. Yapı Kredi Yayınları 3000. kitabını çıkardı. Cumhuriyet Kitap 1000. sayısını kutladı. Kitap ve eleştiri dergisi Virgül 12. yılında kapandı. İstanbul iki edebiyat festivaline kavuştu; Tanpınar Edebiyat Festivali ve Edebiyat Mevsimi.

Yayınlama özgürlüğü açısından da geçtiğimiz yılların dava yağmuru biraz dinmiş gibiydi. 301’den pek söz etmez olduk ama ufukta muzır yasası beliriverdi. Sel Yayınları’nın Apollianiere gibi yazarların da yer aldığı Erotik edebiyat dizisi Cinsel Kitaplar muzır bulunup yargılanmaya başladı.

Behçet Necatigil Şiir Ödülü’nü Toplu Şiirler 2008-1973 (İş Bankası yay.) adlı eseriyle Erdal Alova, Orhan Kemal Roman Ödülü’nü Son Ada (Remzi Kitabevi) ile Zülfü Livaneli, Sait Faik Hikaye Armağanı’nı Aradım Yaz Dediniz’le (Okuyanus) Feryal Tilmaç, Haldun Taner Hikaye Ödülü’nü Ayna Çarpması (Doğan Kitap) ile Murat Özyaşar, Yunus Nadi Roman Ödülü’nü Fotoğraftaki Kadın (Doğan Kitap) ile Hakan Yaman ve Amida Eğer Sana Gelemezsem ile Özcan Karabulut (Can yay.), öykü ödülünü “Komi ve Kemikler” (Kırmızı yay.) ile Gönül Çolak ve “Ayna Çarpması” ile Murat Özyaşar, şiir ödülü “Çıplak Su” ile Hüseyin Atabaş aldı.  Erdal Öz Ödülü İhsan Oktay Anar’a verildi. İstanbul Kitap Fuarı Onur Yazar Cevat Çapan oldu. Orhan Duru, Nezihe Meriç, Kemal, Özer, Demirtaş Ceyhun, Kemal Demirel, Cahide Birgül bu ıyl yitirdiğimiz değerlerden bazılarıydı.

Bol roman

Yine bol romanlı bir yıl geçirdik. Ömer Türkeş’in tespitine göre 427 roman yayınlanmış, bunların 238’i ilk roman. Ama aklımızda kalanların sayısı pek fazla değildi. Okurun ilgisini daha çok Ayşe Kulin, Nermin Bezmen, Hande Altaylı gibi yazarların pop romanları çekti. Yazgülü Aldoğan, Ece Vahapoğlu, Ömer Özgüner olaya dayalı, kolay okunan, çok satan kitaplarıyla gazeteci romancılar akımını başlattılar. Yaprak Dökümü, Aşk-ı Memnu’dan sonra Orhan Kemal’in Hanımın Çiftliği de televizyon dizisi oldu. Dizileşen klasikler çok satanlar listelerine girdi.  

Yılın önemli romanları Ayfer Tunç’un hem biçimi hem de anlatımıyla dikkati çeken Türkiye’den insan manzaralarını anlattığı “Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi” (Can yay.), Mahir Öztaş’ın 70’lerin siyasi havasının hakim olduğu “Koparıldığımız Topraklar” (Yapı Kredi yay.), Behçet Çelik’in krizde iş kalmış bir adamın gözünden orta sınıfın iletişimsizliğini, yalnızlığını anlattığı “Dünyanın Uğultusu” (Kanat yay.), Mehmet Eroğlu’nun “laik müslüman çatışması ekseninde bir aşk romanı” diye sunulan, Fay Kırığı üçlemesinin ilk cildi “Mehmet” (Agora Kitaplığı), Mehmet Açar’ın 80’li yıllar gençliğini anlattığı “Çok Uzaklarda Bir Yaz” (Turkuvaz Kitap), Sema Kaygusuz’un Dersim konulu  Yüzünde Bir Yer (Doğan Kitap), Cahide Birgül’ün Eflatun Koza’sı (Everest yay.) ve Oya Baydar’ın Çöplüğün Generali’ydi (Can yay.).

Az şiir, az öykü

Romanın aksine şiir ve öyküde ise hem ürün sayısında hem de dikkati çeken kitaplarda geçtiğimiz yıllara göre düşüş vardı. Edip Cansever’in kitaplarına girmemiş şiirlerinin derlendiği “Öncesi de Kalır” (Yapı Kredi yay.), İş Bankası Yayınları’nın “Kayıp Şairler” dizisi, Cevat Çapan’ın Ara Sıcak (Yapı Kredi yay.), Hulki Aktunç’un Sönmemiş Dizeler (Yapı Kredi yay.),  Çiğdem Sezer’in Denizden Geçme Hali (Yapı Kredi yay.), Emirhan Oğuz’un yirmi yıl aradan sonra ikinci kitabı Myndos Geçişi (Kırmızı yay.), Onur Caymaz’ın Yaz Tarifesi (Metis yay.) akılda kalan kitaplardı.

50 Kuşağı yazarları ilk kitaplarının yeni baskılarıyla edebiyatta ellinci yıllarını kutladı. Metin Eloğlu’nun dergilerden derlenen öykülerinden oluşan İstanbullu (Yapı Kredi yay.), Onat Kutlar’dan yepyeni bir derleme Karameke (Yapı Kredi yay.), Feyza Hepçilingirler’in göç öyküleri İşte Gidiyorum (Everest yay.), Mustafa Kutlu’nun uzun hikayesi Tahir Sami Bey’in Özel Hayatı (Dergah yay.), Rasim Özdenören’in İmkansız Öyküler (İz yay.), Murathan Mungan’ın Eldivenler, Hikayeler (Metis yay), Yekta Kopan’ın Bir de Baktım Yoksun (Can yay.), Aslı Erdoğan’ın cezaevi ve işkence temasını işlediği Taş Bina ve Diğerleri (Everest yay.), Murat Yalçın’ın Kesik Hava’sı (Yapı Kredi yay.), Emrah Serbes’in Erken Kaybedenler (İletişim yay.) sözü edilmeye değer öykü kitaplarından bazılarıydı.

Turgut Uyar’ın tüm yazı ve söyleşilerinden oluşan “Korkulu Ustalık” (Yapı Kredi yay.), Edip Cansever’in Şiiri Şiirle Ölçmek, Yaşar Kemal’in Binbir Çiçekli Bahçe (Yapı Kredi yay.), Faruk Şüyün’ün derlediği Füruzan Diye Bir Öykü, Ayşe Sarısayın’ın Erdal Öz biyografisi (Can yay.), Sevengül Sönmez’in A’dan Z’ye Sabahattin Ali (Yapı Kredi yay.), Murat Belge’nin Sanat ve Edebiyat Yazıları (İletişim yay.), Murat Gülsoy’un 602. Gece (Can yay.) yılın önemli deneme ve inceleme kitaplarıydı.

Dünya edebiyayından çok sayıda değerli çeviri okuduk.  Niteliksiz Adam’ın on yıl aradan sonra yayınlanan ikinci cildi (Çev. Ahmet Cemal, Yapı Kredi yay.),  İtalo Calvino’nun ilk kez türkçeye çevrilen denemeleri “Yeni Bir Sayfa” (Yapı Kredi yay.), Thomas Bernhard’dan iki kısa anlatı Yürümek ve Evet (Çev. Sezer Duru, Yapı Kredi yay.), Behçet Necatigil’in onlarca yıl sonra bulunan çevirisi Tutinâme (Can yay.) ilk akla gelenler oldu.         

31 Aralık 2009, Cumhuriyet Kitap